24 Mayıs 2020 tarihi itibari ile dünya geneli resmi Covid-19 (Koronavirüs) vaka sayısı 5.463.666, ölü sayısı ise 345.483 olarak kayıtlara geçmiştir1 . Pandemi sürecinde hapishanelerde tutuklu bulunan mahpuslar en riskli gruplar içinde yer almaktadır.

DİĞER ÜLKELERDEKİ DURUM

New York Times (NYT) Amerika Birleşik Devletleri’ndeki hapishaneler arasında en çok vakanın New York şehrindeki hapishanelerde çıktığını açıklamıştır. Hapishanelerde görev yapan 9.680 infaz koruma memurundan 1.259’unun Koronavirüs’e yakalandığı, en az 13 hapishane çalışanının hayatını kaybettiği, mahpuslardan 545 kişinin hastalığa yakalandığı ve aralarında 5 mahpusun hayatını kaybettiği açıklanmıştır2.

ÖNLEM ALMA ÇAĞRILARI

Pandemi sürecinde mahpusların yaşama hakkına vurgu yapmak için hak savunucuları çağrıda bulunmaya devam etmektedirler. Geçtiğimiz hafta içinde yapılan çağrılardan bazıları şunlardır:

1. Dünya İşkence Karşıtı Örgütü (OMCT), SOS-İşkence Ağı ve partner örgütleri için “Covid19 ve Hapishane ile ilgili Tutumumuzu Belirleme”3 kılavuz belgesi hazırlamıştır. Belge şu kurumların işbirliği ve tavsiyesi ile hazırlanmıştır: İşkenceyi Önleme Derneği (APT)-İsviçre, Associazione Antigone-İtalya, Pakistan Adalet Projesi (JPP)-Pakistan, İnsan Hakları İçin Hekimler Örgütü(PHR)- ABD, Prison Insider-Fransa, İsrail İşkenceye Karşı Halk Komitesi (PCATI)-İsrail, PublicVerdict Foundation, Rusya Federasyonu. Belgede detaylı bir şekilde açıklanan Covid-19 ve hapsedilmeye dair çekirdek koruma strateji başlıkları şunlardır: hapishane ve gözaltı merkezlerindeki kişilerin sayısının azaltılmasını sağlamak; hürriyetinden mahrum edilmiş kişilerin haklarının makul bir biçimde yerine getirilmesini izleme; hukuki koruma, avukat ve yargı yollarına erişimin güvence altına alınması; hapishanelerin etkili bir biçimde izlenmesi işkenceye karşı kilit öneme sahip; hapishanelerde etkili ve eşit sağlık hakkını savunmak, hapishanelerin karantina veya sokağa çıkma kısıtlaması önlemlerini ihlal edenlerle yeniden doldurulmasını önleme yolları.

2. İnsan Haklar Derneği (İHD) İstanbul Şubesi Hapishane Komisyonu üyeleri “426. F Oturumu” eyleminde ağır hasta mahpusların durumuna dikkat çekmişlerdir. Koronavirüs salgını nedeniyle mahpusların tehlike altında olduğuna vurgu yapan üyeler hasta, engelli, yaşlı ve sağlık durumu riskli olan mahpusların derhal serbest bırakılması çağrısında bulunmuşlardır4.

3. HDP Batman Milletvekili F.Uca, Bayburt M Tipi Cezaevi’nde yaşanan hak ihlallerine yönelik Adalet Bakanı’na sorulmak üzere soru önergesi vermiştir. Önergede hapishanede 8 mahpusa bir COVID-19 HAPİSHANE İZLEME HAFTALIK BÜLTENİ-7 25.05.2020 maske düşecek şekilde dağıtım yapıldığı, mahpusların sıcak suya erişme sıkıntıları yaşadıkları, yemek dağıtımında hijyen kurallarına uyulmadığı, koğuşların dezenfekte edilmediği ile ilgili kendilerine yapılan başvurular sorulmuştur5.

4. Marmara Tutuklu ve Hükümlü Ailelerle Yardımlaşma Derneği (TUHAD) ve Tevgera Jinên Azad (TJA) hapishanelere yönelik Kartal, Fatih, Avcılarilçelerinde eşzamanlı basın açıklaması gerçekleştirmiştir. Basın açıklamasında infaz yasasının eşitlik ilkesi gözetilerek yeniden düzenlenmesi, hapishanelerde bulunan başta hasta ve 65 yaş üstü mahpusların serbest bırakılması için hükümete çağrıda bulunmuşlardır6.

5. Uluslararası Af Örgütü, “Haksız yere cezaevinde tutulan ve yüksek risk altında olan mahpuslar serbest bırakılmalı” adıyla birimza kampanyası başlatmıştır. İmza kampanyasında “sağlık hakkının” çok sayıda insan hakları sözleşmesi ile güvence altına alındığı ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmesinin 12. maddesinde “salgın hastalıkların, yöresel hastalıkların, mesleki hastalıkların ve diğer hastalıkların önlenmesi, tedavisi ve kontrolünü” sağlık hakkının bir parçası olarak değerlendirildiği belirtilmiştir. Çıkarılan infaz yasasından siyasetçiler, gazeteciler, akademisyenler, hak savunucuları ve siyasi tutukluların faydalanmadıkları vurgulanmış; adil olmayan bir şekilde hapishanelerde tutulan mahpusların serbest bırakılmaları ve hapishanelerde kalan mahpusların toplumun geneline sunulan sağlık imkanlarından yararlanabilmeleri için çağrıda bulunmuştur. Çağrıyı 23 Mayıs tarihi itibari ile 37.277 kişi imzalamış olup 39 gün daha imzaya açık olacaktır7.

TÜRKİYE’DEKİ DURUM

Türkiye’de resmi açıklamalara göre 24 Mayıs 2020 tarihi itibari ile toplam vaka sayısı 156.827 ve toplam ölü sayısı ise 4.340 olarak kayıtlara geçmiştir8. Cumhurbaşkanlığından yapılan açıklamada,, hapishanelerde yapılmayan kapalı görüşlerin belirli sınırlandırmalar ve tedbirlerle birlikte Haziran ayı itibari ile yeniden başlatılacağı ve açık cezaevlerinde olup pandemi sebebiyle izne gönderilmiş olan 60 bin mahpusun Mayıs sonunda dolacak olan izinlerinin iki ay daha uzatıldığı belirtilmiştir9. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı, Silivri 7 No’lu L Tipi Cezaevi’nde 47, Silivri 8 No’lu L Tipi Cezaevi’nde ise 35 kişi olmak üzere 82 mahpusun Koronavirüs tedavisi görmekte olduğunu ve aralarında bir mahpusun ise 21 Mayıs’ta hayatını kaybettiğine dair yazılı açıklama yapmıştır10.

MAHPUSLARDAN ULAŞAN BİLGİLER

Mahpuslar ile yaptıkları telefon görüşmelerinden bilgi edinmiş mahpus yakınları, avukatlar ve basın yoluyla 18 Mayıs 2020 tarihinden bugüne kadar edinilen bilgiler şunlardır:

1. Silivri Cezaevi’nde bulunan bir mahpus yakını eşi ile yaptığı telefon görüşmesinde 7-8 kişilik koğuşta 39 kişi kaldıklarını ve onlara sadece 15 kişilik yemek verildiğini, yeterli temizlik ve hijyen çalışmalarının yapılmadığını, hapishanede yeteri kadar infaz koruma memuru bulunmadığı için mahpusların seslerini duyuramadıklarını aktarmıştır11 .

2. Mardin E Tipi Cezaevi’nde kalan bir mahpus annesine, 6 infaz koruma memuruna Koronavirüs teşhisi konulmasına rağmen mahpuslara hala maske dağıtılmadığı ve virüs belirtileri gösteren mahpuslara test yapılmadığını iletmiştir12.

TOHAV’DAN HUKUKİ DESTEK

Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı (TOHAV); Covid-19 pandemi sürecinde mahpusların yaşadığı hak ihlallerine yönelik mahpus yakınlarının başvurmaları halinde hukuki destek sağlamaktadır. Bu süreçte hapishanelerde yaşanan hak ihlalleri ve konuyla ilgili diğer gelişmeler haftalık bülten şeklinde kamuoyu ile paylaşılmaya da devam edilecektir.

REFERANSLAR

1. https://www.worldometers.info/coronavirus/ (E.T. 24/05/2020)

2. https://tr.sputniknews.com/amp/koronavirus-salgini/202005211042087794-abd-hapishaneleri-arasinda-koronavirusten-en-cok-new-yorktakiler-etkilendi/?__twitter_impression=true (E.T. 21/05/2020) 3. https://www.omct.org/files/2020/05/25850/guidancebrief_covid19_prisons_v_tu_final.pdf (E.T. 21/05/2020) 4. http://mezopotamyaajansi22.com/tum-haberler/content/view/97777 (E.T. 23/03/2020) 5. http://www.jinnews9.xyz/TUM-HABERLER/content/view/138827 (E.T. 22/05/2020) 6. http://www.jinnews9.xyz/TUM-HABERLER/content/view/138751 (E.T. 21/05/2020) 7. https://acileylem.org.tr/eylem/mahpuslarin-tahliyesini-ongoren-yasa-ayrim-gozetmemeli (E.T. 23/05/2020) 8. https://covid19.saglik.gov.tr (E.T. 24/05/2020) 9. https://www.gazeteduvar.com.tr/politika/2020/05/18/bayramda-81-ilde-4-gunluk-sokaga-cikma-yasagi/ (E.T. 18/05/2020) 10. https://tr.sputniknews.com/amp/koronavirus-salgini/202005221042099746-silivri-cezaevinde-82-mahkumun-kovid-19-testi-pozitif-cikti-1-kisi-hayatini-kaybetti/?__twitter_impression=true (E.T. 22/05/2020) 11. https://ahval.me/tr/gundem/cezaevlerinde-salgin-yayiliyormu?amp&utm_term=Autofeed&utm_medium=Social&utm_source=Twitter&__twitter_impression=true (E.T. 19/05/2020) 12. http://www.jinnews9.xyz/TUM-HABERLER/content/view/138797 (E.T. 22/05/2020)